Việc triệu hồi Đại sứ Thái Lan tại Campuchia Prasas Prasavinitchai về nước ngay sau khi Phnôm Pênh lựa chọn cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra làm cố vấn kinh tế cho Thủ tướng Hun Sen và Chính phủ Hoàng gia Campuchia đang khiến dư luận trong và ngoài khu vực đặc biệt quan tâm bởi nhiều nguyên nhân.

Thứ nhất, vai trò của cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra. Ngay sau khi nhận được bản sao quyết định do Quốc vương Norodom Sihamoni ký (4/11), ông Thaksin Shinawatra đã có bài viết trên Twitter. Ngoài việc cảm ơn Thủ tướng Hun Sen, ông Thaksin Shinawatra cũng khẳng định muốn phụng sự cho Thái Lan - muốn giúp người Thái thoát khỏi đói nghèo, hơn nữa ông không muốn vì ông mà quan hệ 2 nước ngày càng xấu đi.

Ông Thaksin Shinawatra từng tuyên bố (22/9), sẵn sàng về Thái Lan làm Thủ tướng nếu đó là nguyện vọng của nhân dân! Kể từ khi bị lật đổ đến nay (tháng 9-2006), mọi di biến động của ông Thaksin Shinawatra đều có ảnh hưởng nhất định tới đời sống chính trị, kinh tế và xã hội của Thái Lan. Ngay từ hạ tuần tháng 10, Thủ tướng Hun Sen đã tuyên bố, sẽ cung cấp nơi trú ẩn an toàn cho cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra.

Ngày 29/10, Campuchia từng bác bỏ thông tin cho rằng, Thủ tướng Hun Sen muốn mời ông Thaksin Shinawatra định cư ở Phnôm Pênh với tư cách cố vấn kinh tế. Khi đó đã có khoảng 100 người Thái Lan biểu tình bên ngoài Đại sứ quán Campuchia ở Bangkok để phản đối việc Phnôm Pênh công khai ủng hộ ông Thaksin Shinawatra.

Năm 2008, ông Thaksin Shinawatra bị Tòa án tối cao Thái Lan kết án vắng mặt 2 năm tù giam vì tội tham nhũng và lạm dụng quyền lực. Nhưng Phnôm Pênh khẳng định, sẽ không dẫn độ ông Thaksin Shinawatra vì cho rằng, cựu Thủ tướng đã bị kết án với động cơ chính trị.

Uy tín và ảnh hưởng của ông Thaksin Shinawatra đối với chính trường Thái Lan vẫn còn khá lớn. Ngày 17/10, khoảng 17.000 người ủng hộ Mặt trận thống nhất dân chủ chống độc tài (UDD) đã biểu tình tại thủ đô Bangkok để gây sức ép đòi Hoàng gia ân xá cho ông Thaksin Shinawatra và cựu Thủ tướng đã có bài phát biểu với họ. Những người ủng hộ UDD cũng yêu cầu giải tán Quốc hội để tổ chức bầu cử trước thời hạn. UDD khẳng định, đã tập hợp được 3,5 triệu chữ ký ủng hộ ông Thaksin Shinawatra và xin Quốc vương ân xá cho cựu Thủ tướng.

Thứ hai, những tuyên bố cứng rắn. Thư ký của Ngoại trưởng Thái Lan, ông Chavanond Intarakomalyasut cho biết, Đại sứ Thái Lan ở Campuchia bị triệu hồi về nước (tối 5/11) bởi quyết định mời ông Thaksin Shinawatra làm cố vấn kinh tế là sự can thiệp vào công việc nội bộ của Thái Lan bởi cựu Thủ tướng vẫn đang tích cực hoạt động chính trị.

Kể từ khi lên nắm quyền đến nay, Thủ tướng Abhisit Vejjajiva luôn muốn đưa ông Thaksin Shinawatra về Thái Lan thụ án, nhưng bất thành. Phó thủ tướng Thái Lan Suthep Thaugsuban khẳng định, Thái Lan tiếp tục yêu cầu Campuchia dẫn độ ông Thaksin Shinawatra về nước quy án bởi theo hiệp ước đã ký giữa hai nước có cả trường hợp của cựu Thủ tướng.

Nếu Campuchia từ chối thì đó là hành động vi phạm quy định quốc tế. Tuy nhiên, Phó thủ tướng Suthep Thaugsuban cũng từng tuyên bố (25/9), Chính phủ Thái Lan sẵn sàng thương lượng với cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra nếu điều đó giúp hòa giải dân tộc, mang lại hòa bình và thống nhất đất nước. Cựu Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Thái Lan, tướng Sonthi Boonyaratkalin cũng cho rằng, chính phủ cần tìm một nhân vật trung gian để đàm phán hòa bình với cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra.

Thủ tướng Thái Lan Abhisit Vejjajiva coi việc triệu hồi Đại sứ về nước là hành động trả đũa ngoại giao đầu tiên của Bangkok đối với Phnôm Pênh bởi quyết định chọn ông Thaksin Shinawatra làm cố vấn kinh tế không những gây tổn hại tới hệ thống tư pháp, mà còn tác động tới tình cảm của người dân nước này.

Tuy không đóng cửa các cửa khẩu dọc biên giới, nhất là tại những khu vực tranh chấp, nhưng Thủ tướng Abhisit Vejjajiva cũng cảnh báo viện trợ mà Thái Lan dành cho Campuchia sẽ bị tạm ngừng. Giới truyền thông Thái Lan cho rằng, Bangkok sẵn sàng xem xét lại những thỏa thuận đã đạt được với Phnôm Pênh.

Thủ tướng Abhisit Vejjajiva từng khuyến cáo Thủ tướng Hun Sen - phải lựa chọn giữa quan hệ với Thái Lan với mối quan hệ cá nhân. Tuy nhiên, người phát ngôn của Chính phủ Thái Lan, ông Panitan Wattanayagorn vẫn khẳng định, việc bổ nhiệm của Phnôm Pênh sẽ không ảnh hưởng tới quan hệ song phương, nhưng cũng thừa nhận, điều này sẽ trở nên phức tạp bởi Chính phủ Campuchia biết ông Thaksin Shinawatra bị kết tội tham nhũng. Tư lệnh quân đội Thái Lan, tướng Anupong Paojinda khẳng định, quan hệ quân sự giữa hai nước không bị sứt mẻ vì việc này.

Thứ ba, vấn đề Preah Vihear. Kể từ khi đền Preah Vihear được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới của Campuchia (15/7/2008), đã và đang khiến cho mối quan hệ song phương trở nên căng thẳng.

Thậm chí xung đột vũ trang đã xảy ra tại khu vực nhạy cảm kể trên và Thái Lan - Campuchia nhiều lần khẩu chiến. Ngày 13/10 vừa qua, Thái Lan từng tuyên bố, tranh chấp biên giới với Campuchia nên giải quyết thông qua các cuộc đàm phán song phương, không muốn quốc tế hóa vấn đề này.

Dư luận cho rằng, với tư cách cố vấn kinh tế cho Thủ tướng Hun Sen và Chính phủ Hoàng gia Campuchia, ông Thaksin Shinawatra sẽ có điều kiện tham chính nhiều hơn và điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới mối quan hệ vốn đang căng thẳng giữa Bangkok và Phnôm Pênh xung quanh ngôi đền cổ Preah Vihear